Xylofagou history

ΣΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ

Η Ξυλοφάγου είναι κτισμένη στα ερείπια παλαιότερου οικισμού που ονομαζόταν Πυλιδώριο λόγω του ακρωτηρίου «Πυδάλιο». Στο Παλαιό αυτό συνοικισμό υπάρχουν ακόμη ίχνη με Παλαιό Πύργο ονομαζόμενος Πύργος της Ρήγαινας. Είναι το τετράγωνο Σκουτέλλου, Σωματείου Λαίκών Οργανώσεων ,Παπα Κυριάκου, Σινεμά, μέχρι του Χρίστου Ττοφαλλή και Δημήτρη Κάτζιη. Η πρώτη επίσημη απογραφή έγινε το 1928 επί εποχής που δάσκαλοι στο χωριό ήταν ο Στέλιος Νικολάου και Μιχαλάκης Σκορδής. Ο πληθυσμός στην απογραφή εκείνη ήταν 620 κάτοικοι με 60 μαθητές και μαθήτριες. Σήμερα (1985), ο πληθυσμός του χωριού ανέρχεται στις πέντε χιλιάδες με 1500 Μαθητές και 500 στη μέση εκπαίδευση. Ασχολίες των κατοίκων στα πρώτα χρόνια της εποίκοισης του χωριού ήταν Κτηνοτρόφοι, γεωργοί, ξυλοκόποι και ψαράδες. Στη περιοχή του χωριού

Υπήρχαν τεράστια δάση τα οποία καταστράφηκαν από υπερβολική Ξύλευση στο δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω έλλείψεως καυσίμων.ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΞΥΛΟΦΑΓΟΥ ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟΣ ΤΥΦΟΣ ΤΟ 1934

Μια άλλη συμφορά που κτύπησε το χωριό μας, ήταν ο τύφος του 34. Τότε όλα τα κοπάδια, πρόβατα, αγελάδες, χοίροι και όρνιθες τα ανάγιωναν στο χωριό, στις μάντρες τους, στην αυλή του σπιτιού τους. Τα κόπρια των κτηνών ήταν όλα σε μια γωνιά, η αππέξω της αυλής ενός εκάστου. Τα νερά που έπινε το χωριό ήταν από λάκκους που πάλι είχε ο καθένας μέσα στην αυλή του πολλές φορές λίγα πόδια πίσω από την κοπριά του. Έτσι τα νερά μολύνθηκαν καθότι ήταν και ξέβαθα τα πηγάδια από 25 πόδια μέχρι 50 πόδια βάθος. Έτσι,ενέσκυψεν η επιδημία του τύφου. Όλο το χωριό είχε από μερικούς αρρώστους στο σπίτι. Τα σχολεία μας τα μετέτρεψαν σε νοσοκομεία και το χωριό μπήκε σε καραντίναν. Αλλά το μοιραίο δεν απεφεύχθηκεν. Την πλήρωσε με 15 νεκρούς ιδίως παιδιά.

ΑΝΟΜΒΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΣΤΟΣΙΕΣ Ανομβρίες που έσπειραν πείνες στο χωριό ήταν το 1901, το 1931, το 1961 και το 1962 τα τελευταία αυτά χρόνια δεν είχε βρέξει καθόλου.

Αποσπασμα απο το βιβλίο του Πετρή Ευαγγέλου 1985 Η ιστορία του χωριού μου ΤΗΣ ΞΥΛΟΦΑΓΟΥ

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ

Οι πρώτες οικογένειες που κατοίκησαν το χωριό είναι έξης. Η οικογένεια του Αντρία, η Αντριουδκιού των σημερινών Βραχίμηδων, Γιαννουρή, Παναή, και άλλους.Αυτοί είχαν έρθει από την Τράπεζα, ένα μικρό χωριό δίπλα από το Αχερίτου. Οι οικογένεια των Πιέρων τους σημερινούς Λάμπρηδες, Φάνηες και άλλους που είχαν έρθει από τη Λέσβο.Οι πρόγονοι του Τζιούρρου, τους σημερινούς Καφετζιή,Μαλέκκη, Ευθυμίου, Μαυρή και άλλους που είχαν έρθει από την Δερύνεια. Οι Χατσιηγιάννηες, οι Πρόγονοι των Κούσουλων, Κάκκουρα και άλλους που ήρθαν από το χωριό Τρούλλοι. Οι Πρόγονοι των Χαχόλων τους σημερινούς Χαχολήες Στυλλήες Νικολήες και άλλους που ήρθαν από την Καλαβασό. Οι οικογένεια του Πρωτοπαπά τους σημερινούς Παπαντώνηδες, Παπαγιώργηδες και άλλους που είχαν έρθει από την Άχνα. Μεταγενέστερα από αυτούς ήρθαν οι Κρανιδκιώτες σημερινούς Ψαράδες. Σπανομανώληδες, Κατσιμησιήριδες και άλλους Νόνηδες. Αυτοί ήρθαν από το Κραννίδιν της Ελλάδας σαν ψαράδες.Αυτοί παρέμειναν για χρόνια ασχολούμενοι με την Ψαριτσιήν. Οι άλλες οικογένειες ήταν όλοι τους βοσκοί και σιγά σιγά ξεχέρσευαν παρθένα γη γύρω από το χωριό και εξασκούσαν σιγά σιγά και παράλληλα τη κτηνοτροφίαν και την Γεωργία. Τα μετέπειτα χρόνια ασχολούνταν και με την ξυλοκοπείαν.Όλες δε ανεξέραιτα οι γυναίκες ασχολουνταν με τη Βούφα, τον αργαλειό, Υφαίνοντας όλα τα ρούχα της οικογένειας και τα προικιά τους.

Αποσπασμα απο το βιβλίο του Πετρή Ευαγγέλου 1985 Η ιστορία του χωριού μου ΤΗΣ ΞΥΛΟΦΑΓΟΥ

Το χωριό περιστοιχιζόταν από τεράστια δάση ελιών και χαρουπιών.

Η Ξυλοφάγου, στα παλιά τα χρόνια περιστοιχιζόταν από τεράστια πυκνά δάση, από ελιές και χαρουπιές. Επεκτεινόταν από το ποταμό μέχρι τον Άγιο Γιόρκην της Αγκώνας και Αγ. Γεώρκην τον Τερατσιώτην, εκεί στην τοποθεσία Αγκώνα μεταξύ Ξυλοφάγου Αυγόρου Άχνας. Ενίσχυσης της εκδοχής αυτής είναι ότι υπήρχαν στη σειρά τρεις ελιόμυλοι. Ένας στην αγκώνα, ένας στον Κόταν και τρίτος στο Ποταμό εξού και μένει η ονομασία της τοποθεσίας του Ελιόμυλος. Αυτό, όσο αφορά την εκδοχήν για δάση και ελιές. Όσο δε αφορά την εκδοχή για δάση από χαρουπιές τερατσιές, είναι αδιάψευτη μαρτυρία πάλι η τοποθεσία δύο μάλιστα στη περίπτωση αυτή, η τοποθεσία Τέρατσος που φαίνεται ότι υπήρχε και μετά την καταστροφή τους κάποιο απομεινάρι, αλλά και η ονομασία που πήρε το εξωκλήσι στην Αγκώνα και που λέγεται Αης Γιόρκης του Τέρατσου ο Αης Γεώρκης ο Τερατσιώτης που έχει η άλλη εκκλησία ανάμεσα Αυγόρου, Άχνας, Ξυλοφάγου. Είναι γι αυτά τα δάση που μιλά η εκδοχή για την ονομασία του χωριού που καταστράφηκαν από το σκουλήκι που λεγόταν Ξυλοφάγος. Το δάσος αυτό επεκτεινόταν βόρεια μέχρι το χωριό Αυγόρου. Που κι αυτό πήρε την ονομασία του αρχικά Εύγα του όρου, και σιγά σιγά σε Αυγόρου.

Αποσπασμα απο το βιβλίο του Πετρή Ευαγγέλου 1985 Η ιστορία του χωριού μου ΤΗΣ ΞΥΛΟΦΑΓΟΥ

ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΣΥΜΦΟΡΕΣ Συμφορές και θρύλοι που έπληξαν το χωριό μας κατά καιρούς από τους πιο πρόσφατους που συλλέξαμε είναι.. Ο Πόλεμος του 1914 – 1918 που έφερε μεγάλη πείνα και δυστυχία στο κόσμο και ιδιαίτερα στο χωριό μας. Οι άνθρωποι λιποθυμούσαν από την πείνα. Και αν κατά γενικήν ομολογία δεν υπήρχε το πλούσιο δάσος του χωριού, πλούσιο σε κυνήγι σε καραόλους, μανιτάρια, τζιυλίνδρικα και καυκαρούδες ως και τα ξύλα του που τα πουλούσε ο κόσμος στα γύρω χωριά, το χωριό μας ίσως να μην υπήρχε σήμερα, γιατί δεν θα έμενε πλάσμα ζωντανόν.

ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΡΙΠΠΗ

Το 1918 με το τέλος του πολέμου ενέκυψε στο χωριό μας μεγάλη γρίππη. Ισπανική όπως ονομαζόταν. Στο πέρασμα της άφησε 18 νεκρούς στο χωριό σε σύνολο 300 κατοίκων. Για την μεγάλη πείνα του 1918 ο Χαμπής Σπανός μας αφηγείται: «Εν υπήρχαν καθόλου δουλειές και το ψουμίν ήταν πανάκριβο. Εγιώ, μας λέγει εδούλευκα μισταρκός μια λίρα τον γρόνον. Μόνο για να τρώω ψουμίν και για την οικογένεια ένα στόμα λιγότερο ήταν μεγάλο πράμα. Από την πείνα μας εβκάλλαμεν αγριοκολόκασον, το μαειρεύκαμεν μέσα στις πινιές (ένα είδος κατσαρόλας από χώμα και αλοιφτή από μέσα) κι όταν με το πολλή ψήσιμον μαλάκωνε λίγο το τρώγαμε. Μα ήταν πολύ αψόν και τρέχαν τα σάλια μας. Ήταν όμως καλύτερο από την πείνα».

ΜΙΣΟΠΕΘΑΜΕΝΟΣ ΣΤΟΥΣ ΘΑΜΝΟΥΣ Ένας χωρικός μας ο Αναστάσης Δ. πήγε στο δάσος να κόψει ξύλα να πουλήσει για να πάρει ψουμί στο σπίτι. Εξαντλημένος από την πολλήν πείνα λιποθύμισε και έππεσε σε ένα αόρατον και κατά καλή του τύχη περνούσαν από κεί χωριανές γυναίκες και τον είδαν. Τον νόμισαν για πεθαμένο κι ειδοποίησαν στο χωριό ότι στη μέση του δρόμου του όρου έσιει έναν πεθαμένο. Έτρεξεν το χωριόν όλον και τον σήκωσε. Ήταν ακόμα ζωντανός, τούδωσαν κάτι και έφαγε και συνήλθεν. Ο Αντώνης Μαλέκκης μας λέγει: «έκαμνα ζευκάριν έξι γρόσια την ημέρα και για να πάρεις έναν ψουμίν ήταν δώδεκα γρόσια τόναν. Μεγάλη ανομβριά και αστωσιά όπως τες χαρακτήριζαν οι κάτοικοι ήταν και 1928 – 1931. ψοφούσαν τα κοπάδια από την πείνα και οι κάτοικοι έβγαζαν ρίζες που τα ξινίδκια και τες τσακροπιτίλλες και έδιναν στα ζώα να κρατηθούν λίγο. Μια δική μου εμπειρία στα χρόνια της πείνας 1936 – 1939 ήταν η εξής. Τα 90 τοις εκατόν των κατοίκων ήταν φτωχοί βοσκοί ή μικροαγρότες που τοτέ δεν εγιόρκησαν σιτάρι να τους αρκέσει, και όλος αυτός ο κόσμος έκοβεν ξύλα από το δάσος και τα πουλούσε στα γειτονικά χωριά, Λιοπέτριν, Αυγόρου, Σωτήρα αλλά κυρίως στο Μεγαλοχώρι το Παραλίμνι. Ξεκινούσαν κατά ομάδα 15-20 άτομα η κάθε μια και έπρεπε να διανύσουν την απόσταση περπατητοί 10 μίλια για να φτάσουν εκεί πριν καλά φέξει γιατί τους κυνηγούσεν ο Δασοφύλακας. Από κάθε φορτίο ξύλα έπαιρνες έναν ψουμίν κι επέστρεφες να το φέρεις γερόν στο σπίτι να διανεμηθεί ακριβοδίκαια από την μητέρα και συ συνεχίζεις το ίδιον βιολί κάθε μέρα. Ο ίδιος έκανα αυτή τη διαδρομή τρία σωστά χρόνια. Σε μια περίπτωση θυμάμαι το χωρκανόν μας τον Παναγιώτη τον Αυστραλόν όπως τον λέμε σήμερα, που όταν πήρε το ψωμί ο άνθρωπος που τον τόδωσε, του έδωσε και μια φούχτα ελιές. Το ψωμί βραστόν κι οι ελιές γαργάλιζαν την πεινασμένη όρεξη του Παναγιώτη, κι αρχίζοντας να το δοκιμάσει μέχρι να πα στο χωριό δεν άφησε ούτε κομμάτι. Πηγαίνοντας σπίτι του κι αυτοί με αγωνία τον περίμαναν να τους πάει ψωμί τον ρωτά ο πατέρας του. Πούντο ψωμί Παναγιώτη; Κι αυτός με αφέλεια απαντά: Έτω παπά, επήα να το δοτζιημάσω τζιέφατω. Εντάξει Παναή, μα τώρα να στραφείς πίσω να μας φέρεις τσιεμάς με την αρφήν σου έναν ψουμίν. Έτσι κι έγινεν, εκών άκων ο Παναής ξανατράβηξε την ποδοροδρομίαν των δέκα μιλίων και επήρεν άλλον γομάριν ξύλα για να φέρει αλλόναν ψουμί στο σπίτιν.

ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Η εικόνα της Παναγίας θεωρείται θαυματουργή. Σε πολλές περιπτώσεις έδειξε τα Θαύματα της στους πιστούς. Παραθέτουμε κάτωθεν μερικά θαύματα όπως μας τα ιστόρισαν αυτόπτες μάρτυρες ή μας τα κληροδότησε η παράδοση, με ντοκουμέντα, τις ονομασίες που άφησαν σε κάθε περίπτωση. Η παράδοση λέει πως κάποτε προτού κτιστεί ακόμη η σημερινή εκκλησία ενώ η εικόνα βρισκόταν θαμμένη στα ερείπια της πρώτης ένα καράβι ελληνικό το έπιασε σφοδρή τρικυμία και θα τσακιζόταν στα βράχια. Το καράβι βρισκόταν με ξεσκισμένα πανιά και σπασμένα κατάρτια κι ήταν βέβαια η προσάραξις του στους απόκρημνους βράχους της περιοχής. Ο καπετάνιος προσευχήθηκε στην Παναγία να βοηθήσει αυτόν και τους ναύτες του να σωθούν. Και ως θαύματος είδε στην ακτή φως εκεί που ήταν θαμμένη ακόμη η εικόνα της Παναγίας. Και το καράβι άραξε ομαλά εκεί που είναι σήμερα τοποθεσία το Ελληνικό. Ο καπε- τάνιος έπεσε στη θάλασσα και πήγε κατευθείαν εκεί που είδε είδε το φως. Νομιζόμενος πως υπήρχε σπίτι κατοικίσιμο να ζητήσει στεγνά ρούχα και ζεστασιά ακολούθησε το δρόμο του και πήγαινε ευθεία προς το φως. Όταν ξαφνικά εκεί που ήταν η εικόνα θαμμένη εξαφανίστηκε το φως από μπροστά του. Κατάλαβε πως επρόκειτο για κάτι το άϋλον κάτι σαν θαύμα. Έκανε την προσευχή του γονατιστός, μάζεψε χώμα από το μέρος που εξαφανίστηκε το φως και το πήρε μαζί του και το έριξε στη θάλασσα. Σε λίγο ξημέρωνε κι η θάλασσα ησύχαζε. Ξεκίνησε το καράβι του και σώος με τους ναύτες του τράβηξε για το ταξίδι του ομαλά. Έκτοτε το μέρος που άραξε και σώθηκε το καράβι κι οι ναύτες ονομάζεται ΄Ελληνικό’.

ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ, ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ Παραθέτουμε πιο κάτω όλες τις τοποθεσίες του χωριού και τη ιστορία των κυριοτέρων: Αρχίζοντας από την Ορμήδεια και ακολουθώντας τις παράλιες περιοχές, μέχρι το ποταμό και το δρόμο Αγίας Νάπας, 1ον Ορμηδκιώτικα, Μάντρα του Περατικού, Σγαυτός, Σιονόστρα,βαθκιά Λαξιά, μάντρα του Κώστα Πυαούλια, νήσος Αης Δίσκουρος, ονομασία που πήρε από κάποιο Μοναχό που λεγόταν διόσκουρος και είναι αυτός που έκτισε την πρώτη εκκλησία της Παναγίας Ελληνικόν, πήρε την ονομασία του από κάποιο Ελληνικό καράβι που κινδύνεψε να βυθιστεί και σώθηκε χάρη σε ένα θαύμα της Παναγίας, όπως θα εξιστορήσουμε πιο κάτω. Δοξαμένη Σύρμαν της Παναγίας, Σύρμαν Ταζάτη, μαντράτζια. Μαύρη Μούττη Ψηλός Κρεμμός, μάρμαρα, στέρνα, Κότσινος Κρεμμός. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως είναι ένας βράχος απο γρανίτη κατακόκκινος και που είναι κάθετος πάνω από τη θάλασσα. Είναι το ακτοτήριο Πύλας, ακολουθεί ο Μαύρος Σπήλιος, είναι ένα τεράστιο σπήλαιο πάνω από τη θάλασσα και που κρατεί κάπου μια σκάλα βάθους. Είναι κατοικητήριο των νυχτοπούλιών κοινώς νυχτοπάππαροι που κρέμονται σαν σε τσαμπί με σταφύλια ένας πίσω από τον άλλο και κοιμούνται όλη μέρα, για να βγούν και να ζητήσουν τροφή τα βράδια. 2ον Σπήλιον του Νικολάτζιη. Ονομάστηκε έτσι γιατί κάποτε ο Νικολάτζιης πήγε να πάρει αγριοπέζουνα και κρεμίστηκε και σκοτώθηκε. Ακολουθώντας την παραλία βρίσκουμε το σπήλιον της Εγγλεζούς. Πήρε την ονομασία του από το γεγονός ότι κάποτε μια εγγλέζα ήρθε με ένα χάρτη στο χέρι κι αφού πήρε ένα βοσκό για να της δείξει που βρισκόταν ο σπήλιος αυτός, έσκαψε και σε μια γωνιά του βρήκε ένα χρυσό πιάτο, το πήρε μαζί της και έφυγε. Έκτοτε, το σπήλαιο αυτό λέγεται της Εγγλεζούς. Ακολουθούν οι τοποθεσιές Εβκα των Φοραών ειναι το μοναπάτι που έβγαιναν τα αλογα από την γωνιά του Σταλού προς την περιοχή του Πύργου, ανάμεσα σε τεράστια δάση και κρέμνους. Ακολούθει η Λαντα, τα Γιαννουττου και οι Α γιοι Σαραντα, και μετά η Βρωμισμένη οπου ελούζαν τα κοπάδια οι κτηνοτρόφοι. Ποιο κάτω είναι ο Χόσπηλιος, στα παλιά ήταν καταφύγιο της φώκιας μέχρι που κρεμμίστηκε. Ακολουθεί το Καραύλακον, ο Αης Γιώρκης του ποταμού, ο Ποταμός, τα Σιηλοπόταμα, ο Ελιόμυλος και βγαίνουμε στο δρόμο της Αγίας Νάπας.

Αποσπασμα απο το βιβλίο του Πετρή Ευαγγέλου 1985 Η ιστορία του χωριού μου ΤΗΣ ΞΥΛΟΦΑΓΟΥ

ΣΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ Η Ξυλοφάγου είναι κτισμένη στα ερείπια παλαιότερου οικισμού που ονομαζόταν Πυλιδώριο λόγω του ακρωτηρίου «Πυδάλιο». Στο Παλαιό αυτό συνοικισμό υπάρχουν ακόμη ίχνη με Παλαιό Πύργο ονομαζόμενος Πύργος της Ρήγαινας. Είναι το τετράγωνο Σκουτέλλου, Σωματείου Λαίκών Οργανώσεων ,Παπα Κυριάκου, Σινεμά, μέχρι του Χρίστου Ττοφαλλή και Δημήτρη Κάτζιη. Η πρώτη επίσημη απογραφή έγινε το 1928 επί εποχής που δάσκαλοι στο χωριό ήταν ο Στέλιος Νικολάου και Μιχαλάκης Σκορδής. Ο πληθυσμός στην απογραφή εκείνη ήταν 620 κάτοικοι με 60 μαθητές και μαθήτριες. Σήμερα (1985), ο πληθυσμός του χωριού ανέρχεται στις πέντε χιλιάδες με 1500 Μαθητές και 500 στη μέση εκπαίδευση. Ασχολίες των κατοίκων στα πρώτα χρόνια της εποίκοισης του χωριού ήταν Κτηνοτρόφοι, γεωργοί, ξυλοκόποι και ψαράδες. Στη περιοχή του χωριού Υπήρχαν τεράστια δάση τα οποία καταστράφηκαν από υπερβολική Ξύλευση στο δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω έλλείψεως καυσίμων.